Όταν δε θυμάσαι πότε ήταν η τελευταία φορά που γέλασες πραγματικά
Μερικές φορές η χαρά δε φεύγει από τη ζωή μας απότομα.
Χάνεται λίγο λίγο, ανάμεσα στις υποχρεώσεις, στην κούραση
και στα «πρέπει», μέχρι που μια μέρα συνειδητοποιούμε
ότι δε θυμόμαστε πότε γελάσαμε τελευταία φορά με την ψυχή μας
Μπορεί να θυμάσαι τι έκανες χθες. Μπορεί να θυμάσαι τι πρέπει να κάνεις αύριο. Θυμάσαι όμως πότε ήταν η τελευταία φορά που γέλασες τόσο πολύ, ώστε για λίγα λεπτά να μη σκέφτεσαι τίποτε άλλο;
Όχι ένα χαμόγελο από ευγένεια. Όχι εκείνο το μικρό γέλιο που συνοδεύει μια συζήτηση. Ούτε ένα emoji που έστειλες σε κάποιο μήνυμα.
Ένα αληθινό, αυθόρμητο γέλιο. Από εκείνα που δεν προγραμματίζονται, δεν ελέγχονται και για λίγες στιγμές σε κάνουν να ξεχνάς τις εκκρεμότητες, το κινητό, την ώρα και όλα όσα περιμένουν από εσένα.
Αν χρειάζεσαι χρόνο για να θυμηθείς, ίσως η ερώτηση αξίζει λίγη περισσότερη προσοχή.
Όταν το γέλιο χάνεται χωρίς να το καταλάβεις
Σπάνια υπάρχει μια συγκεκριμένη ημέρα κατά την οποία αποφασίζουμε ότι από εδώ και πέρα θα γελάμε λιγότερο.
Απλώς συμβαίνει.
Η καθημερινότητα γεμίζει. Η δουλειά απαιτεί περισσότερο χρόνο. Οι ευθύνες αυξάνονται. Υπάρχουν λογαριασμοί, υποχρεώσεις, άνθρωποι που χρειάζονται κάτι από εμάς, προβλήματα που πρέπει να λυθούν και ένα πρόγραμμα που σχεδόν ποτέ δεν τελειώνει εκεί που είχαμε υπολογίσει.
Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά αρχίζουμε να γινόμαστε πιο σοβαροί.
Όχι απαραίτητα πιο δυστυχισμένοι. Απλώς περισσότερο απασχολημένοι με το επόμενο πράγμα που πρέπει να γίνει.
Έτσι η χαρά δεν εξαφανίζεται θεαματικά. Δεν κλείνει την πόρτα πίσω της.
Αρχίζει απλώς να εμφανίζεται όλο και πιο σπάνια.
Άλλο χαμογελάω και άλλο γελάω με την ψυχή μου
Χαμογελάμε πολλές φορές μέσα στην ημέρα.
Χαμογελάμε όταν συναντάμε κάποιον γνωστό. Όταν μας εξυπηρετούν σε ένα κατάστημα. Όταν μιλάμε με έναν συνεργάτη. Όταν κάποιος μάς στέλνει κάτι αστείο στο κινητό.
Το χαμόγελο είναι μέρος της κοινωνικής μας επικοινωνίας και μπορεί φυσικά να είναι απολύτως ειλικρινές.
Υπάρχει όμως και ένα διαφορετικό γέλιο.
Εκείνο που εμφανίζεται πριν προλάβουμε να το σκεφτούμε. Που μας κάνει να χάσουμε για λίγο τον έλεγχο της εικόνας μας. Που διακόπτει μια πρόταση στη μέση. Που μεταδίδεται στον άνθρωπο απέναντί μας χωρίς να ξέρουμε καν ακριβώς γιατί.
Για λίγες στιγμές δεν προσπαθούμε να είμαστε τίποτε.
Δεν είμαστε ο εργαζόμενος, ο γονιός, ο σύντροφος, ο άνθρωπος που πρέπει να προλάβει, να οργανώσει, να αποφασίσει ή να φροντίσει.
Απλώς είμαστε εκεί.
Και ίσως γι’ αυτό ένα πραγματικό γέλιο μπορεί να μας φαίνεται τόσο απελευθερωτικό.
Πότε η ζωή έγινε τόσο σοβαρή;
Τα παιδιά μπορούν να γελάσουν με πράγματα που για ένα ενήλικα δεν έχουν καμία σημασία.
Έναν παράξενο ήχο. Μια αστεία γκριμάτσα. Ένα παιχνίδι που επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά.
Δε χρειάζονται ιδιαίτερο λόγο.
Μεγαλώνοντας όμως μαθαίνουμε σταδιακά να αντιμετωπίζουμε διαφορετικά το χρόνο μας. Πρέπει να είναι χρήσιμος. Να παράγει κάτι. Να οδηγεί κάπου.
Ακόμη και η ξεκούραση συχνά αποκτά σκοπό: ξεκουράζομαι για να μπορέσω να αποδώσω καλύτερα αύριο.
Και έτσι πράγματα χωρίς εμφανή χρησιμότητα -το παιχνίδι, η χαζομάρα, ο αυθορμητισμός, μια συζήτηση που δεν οδηγεί πουθενά- αρχίζουν να χωρούν όλο και λιγότερο στη ζωή μας.
Ίσως όμως ακριβώς εκεί κρύβεται κάτι που έχουμε ανάγκη.
Γιατί δε χρειάζεται κάθε λεπτό της ζωής να δικαιολογεί την ύπαρξή του.
Δε μας λείπει μόνο το γέλιο – μας λείπει ο χώρος για να γεννηθεί
Το εύκολο θα ήταν να πούμε: «Πρέπει να γελάς περισσότερο».
Αλλά το γέλιο δε λειτουργεί με εντολές.
Δε μπορούμε να προσθέσουμε στο πρόγραμμα της ημέρας «18:30 – 18:45: αυθόρμητη χαρά».
Ίσως λοιπόν η σωστή ερώτηση δεν είναι «πώς θα γελάσω περισσότερο;».
Ίσως είναι:
Υπάρχει στη ζωή μου χώρος για να συμβεί κάτι που θα με κάνει να γελάσω;
Υπάρχουν άνθρωποι με τους οποίους μπορώ να είμαι ανόητος χωρίς να αισθάνομαι ότι κρίνομαι;
Υπάρχουν στιγμές που δεν είναι προγραμματισμένες;
Κάνω ποτέ κάτι απλώς επειδή μου αρέσει, χωρίς να χρειάζεται να είναι χρήσιμο, παραγωγικό ή «καλό για μένα»;
Αφήνω περιθώριο στην έκπληξη;
Στον αυθορμητισμό;
Στο παιχνίδι;
Γιατί όταν κάθε λεπτό είναι γεμάτο με κάτι που πρέπει να γίνει, ίσως δεν εξαφανίζεται μόνο ο ελεύθερος χρόνος.
Εξαφανίζεται και ο χώρος μέσα στον οποίο μπορούν να συμβούν τα απρόβλεπτα.
Και πολλές από τις πιο όμορφες στιγμές της ζωής είναι ακριβώς αυτές.
Η χαρά δε χρειάζεται να είναι μεγάλη για να είναι αληθινή
Έχουμε μάθει συχνά να φανταζόμαστε τη χαρά μέσα από μεγάλες εικόνες.
Ένα ταξίδι. Μια επιτυχία. Μια γιορτή. Μια μεγάλη αλλαγή.
Όμως η καθημερινή χαρά είναι συνήθως πολύ μικρότερη.
Μπορεί να είναι μια ιστορία που θυμήθηκε ένας φίλος και την έχετε ακούσει εκατό φορές, αλλά πάλι γελάτε.
Ένα παιδί που είπε κάτι εντελώς απρόβλεπτο.
Ένα ζώο που έκανε κάτι αστείο.
Μια παλιά φωτογραφία.
Ένα λάθος που, αντί να σας εκνευρίσει, αυτή τη φορά σας έκανε να γελάσετε.
Μια παρέα γύρω από ένα τραπέζι που ξέχασε για λίγο να κοιτάζει την ώρα.
Δεν είναι μεγάλες στιγμές.
Κι όμως, χρόνια αργότερα, πολλές φορές αυτές θυμόμαστε.
Ίσως επειδή η χαρά δε μετριέται από το πόσο σημαντικό ήταν αυτό που συνέβη.
Μετριέται από το πόσο παρόντες ήμασταν όταν συνέβη.
Το γέλιο δεν είναι πολυτέλεια
Η επιστήμη έχει εξετάσει αρκετά τη σχέση του γέλιου με το στρες και την ευεξία. Έρευνες και μετα-αναλύσεις έχουν καταγράψει ενδείξεις ότι το αυθόρμητο γέλιο και παρεμβάσεις που βασίζονται στο γέλιο μπορούν να συνδέονται με μειωμένους δείκτες στρες, μεταξύ άλλων και με χαμηλότερα επίπεδα κορτιζόλης.
Αυτό δε σημαίνει ότι το γέλιο είναι θεραπεία για κάθε δυσκολία ούτε ότι ένας άνθρωπος που περνά μια δύσκολη περίοδο οφείλει να πιέζει τον εαυτό του να είναι χαρούμενος.
Η ζωή έχει και περιόδους στις οποίες η χαρά είναι φυσικό να μην έρχεται εύκολα.
Ίσως όμως το γέλιο να μας θυμίζει κάτι πολύ απλούστερο: ότι ο άνθρωπος δεν έχει ανάγκη μόνο να ανταποκρίνεται στη ζωή.
Έχει ανάγκη και να τη βιώνει.
Ίσως δε χρειάζεται να ξαναγίνεις αυτός που ήσουν
Μπορεί να σκέφτεσαι μια παλιότερη εποχή και να θυμάσαι ότι γελούσες περισσότερο.
Μια παρέα που δεν υπάρχει πια με τον ίδιο τρόπο. Τα φοιτητικά χρόνια. Τα καλοκαίρια της παιδικής ηλικίας. Μια περίοδο με λιγότερες ευθύνες.
Όμως δε χρειάζεται να επιστρέψεις εκεί. Κι ούτε μπορείς να επιστρέψεις εκεί.
Δεν είσαι ο ίδιος άνθρωπος. Η ζωή σου έχει αλλάξει. Έχεις ζήσει πράγματα, έχεις αναλάβει ευθύνες, έχεις χάσει, έχεις κερδίσει, έχεις μάθει.
Το ζητούμενο δεν είναι να ξαναβρείς εκείνον τον άνθρωπο που γελούσε κάποτε.
Είναι να αναρωτηθείς τι μπορεί να κάνει το σημερινό σου εαυτό να γελάσει.
Ίσως είναι διαφορετικά πράγματα.
Διαφορετικοί άνθρωποι.
Διαφορετικές στιγμές.
Και αυτό είναι εντάξει.
Άφησε λίγο χώρο για κάτι που δεν έχει σκοπό
Δε χρειάζεται να κάνεις μια μεγάλη αλλαγή στη ζωή σου επειδή συνειδητοποίησες ότι έχεις καιρό να γελάσεις πραγματικά.
Ίσως αρκεί αρχικά να παρατηρήσεις.
Τι σε κάνει να φωτίζεσαι;
Με ποιους ανθρώπους ξεχνάς την ώρα;
Πότε σταματάς να σκέφτεσαι πως φαίνεσαι;
Τι έκανες κάποτε μόνο και μόνο επειδή το απολάμβανες;
Και κυρίως: πόσο χώρο έχεις αφήσει σήμερα στη ζωή σου για πράγματα που δε χρειάζεται να οδηγήσουν πουθενά;
Δε χρειάζεται κάθε στιγμή να είναι χρήσιμη.
Δε χρειάζεται κάθε δραστηριότητα να σε βελτιώνει.
Δε χρειάζεται κάθε ώρα να παράγει αποτέλεσμα.
Κάποιες στιγμές μπορούν απλώς να υπάρχουν.
Και ίσως, μέσα σε μία από αυτές, να συμβεί κάτι μικρό και απρόβλεπτο.
Να κοιτάξεις κάποιον.
Να αρχίσεις να γελάς.
Και ξαφνικά να συνειδητοποιήσεις ότι είχες ξεχάσει πόσο σου είχε λείψει.
