Ολιστική θεραπεία: όταν η θεραπεία αφορά ολόκληρο τον άνθρωπο
Σώμα, πνεύμα και ψυχή δεν αποτελούν απομονωμένες πλευρές της ύπαρξής μας.
Η ολιστική προσέγγιση στρέφει το βλέμμα στο σύνολο
και αναζητά την ισορροπία πίσω από αυτό που βιώνουμε
Υπάρχουν στιγμές που το σώμα μάς αναγκάζει να το ακούσουμε.
Μια επίμονη ενόχληση. Μια κούραση που επιστρέφει. Μια αίσθηση ότι η ενέργειά μας έχει μειωθεί. Ένας ύπνος που δε μας ξεκουράζει. Μια εσωτερική ένταση που μοιάζει να έχει εγκατασταθεί μέσα μας.
Η πρώτη μας σκέψη είναι συνήθως να στραφούμε εκεί όπου εμφανίζεται το πρόβλημα.
Η ολιστική θεραπεία ξεκινά από μια διαφορετική ερώτηση:
Κι αν αυτό που εμφανίζεται σε ένα σημείο δεν μπορεί να κατανοηθεί απομονωμένο από ολόκληρο τον άνθρωπο;
Αυτή είναι ίσως η ουσία της ολιστικής προσέγγισης. Δεν βλέπει τον άνθρωπο σαν ένα σύνολο ανεξάρτητων κομματιών. Τον αντιλαμβάνεται ως μια ενότητα στην οποία σώμα, εσωτερικός κόσμος, τρόπος ζωής, περιβάλλον και -σε πολλές ολιστικές παραδόσεις- πνευματική ή ενεργειακή διάσταση αλληλεπιδρούν συνεχώς.
Και έτσι, αντί να ρωτά μόνο «πού βρίσκεται το πρόβλημα;», αναζητά μια μεγαλύτερη εικόνα.
Τι σημαίνει πραγματικά «ολιστική θεραπεία»;
Η λέξη «ολιστική» προέρχεται από την έννοια του όλου.
Αυτό είναι σημαντικό, γιατί η ολιστική θεραπεία δεν αποτελεί μία συγκεκριμένη τεχνική. Δεν είναι ένα μασάζ, ένας διαλογισμός, μια συνεδρία ενεργειακής θεραπείας ή μια συγκεκριμένη θεραπευτική παράδοση.
Είναι πρωτίστως ένας τρόπος να αντιλαμβανόμαστε τον άνθρωπο και την υγεία του.
Στην ολιστική θεώρηση, αυτό που συμβαίνει σε έναν άνθρωπο εξετάζεται μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της ζωής του: το σώμα του, τις καθημερινές του συνήθειες, τον ύπνο, τη διατροφή, την κίνηση, το περιβάλλον, τις σχέσεις, τα συναισθήματα, την εσωτερική κατάσταση και, ανάλογα με την παράδοση, την ενεργειακή και πνευματική του διάσταση.
Η ολιστική αντίληψη της υγείας έχει βαθιές ιστορικές ρίζες. Παραδοσιακά θεραπευτικά συστήματα διαφορετικών πολιτισμών έχουν αναπτύξει εδώ και αιώνες δικές τους προσεγγίσεις για τη σχέση ανάμεσα στον άνθρωπο, το σώμα, τον τρόπο ζωής, το περιβάλλον και την εσωτερική ισορροπία.
Η σύγχρονη έννοια του whole-person health επίσης εξετάζει την υγεία μέσα από πολλαπλούς αλληλένδετους παράγοντες – βιολογικούς, συμπεριφορικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς – αντί να περιορίζεται αποκλειστικά σε ένα όργανο ή σύστημα του σώματος.
Η κοινή ιδέα είναι απλή:
ο άνθρωπος είναι περισσότερο από το άθροισμα των επιμέρους πλευρών του.
Από το σύμπτωμα στο σύνολο
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της ολιστικής θεραπευτικής σκέψης είναι η αλλαγή της ερώτησης.
Αντί η προσοχή να παραμένει μόνο σε αυτό που εκδηλώνεται, η ολιστική προσέγγιση αναζητά τι μπορεί να βρίσκεται πίσω από αυτό και ποιες πλευρές της ζωής του ανθρώπου συνδέονται μεταξύ τους.
Πώς ζω αυτή την περίοδο;
Πώς κοιμάμαι;
Πώς τρέφομαι;
Πόσο κινούμαι;
Πώς αναπνέω;
Πού συσσωρεύεται ένταση;
Υπάρχουν ανάγκες που παραμελώ;
Υπάρχουν καταστάσεις που με εξαντλούν;
Τι συνέβαινε στη ζωή μου όταν άρχισα να αισθάνομαι διαφορετικά;
Στην ολιστική θεώρηση, το σύμπτωμα μπορεί να αποτελέσει ένα μήνυμα που μας καλεί να στρέψουμε την προσοχή μας βαθύτερα στον εαυτό μας. Όχι μόνο στο σημείο όπου εκδηλώνεται, αλλά στον τρόπο με τον οποίο ζούμε, αισθανόμαστε, κινούμαστε, τρεφόμαστε, ξεκουραζόμαστε και σχετιζόμαστε με τον εαυτό μας και με όσα μας περιβάλλουν.
Σε ορισμένες ολιστικές και ενεργειακές παραδόσεις, η διερεύνηση επεκτείνεται ακόμη περισσότερο, εξετάζοντας την ενεργειακή ισορροπία και τη ροή της ζωτικής ενέργειας ως μέρος αυτής της συνολικής εικόνας.
Έτσι, το ερώτημα δεν είναι μόνο:
«Πώς θα σταματήσει αυτό που αισθάνομαι;»
Αλλά και:
«Τι προσπαθεί να μου δείξει ο οργανισμός μου μέσα από αυτό που βιώνω;»
Η ουσία της ολιστικής προσέγγισης βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη διεύρυνση του βλέμματος:
να μην απομονώνουμε ένα μέρος από το σύνολο στο οποίο ανήκει.
Σώμα, πνεύμα και ψυχή: μια σχέση και όχι τρία κουτιά
Συχνά μιλάμε για σώμα, πνεύμα και ψυχή σα να πρόκειται για τρεις ξεχωριστές περιοχές.
Στην καθημερινή εμπειρία όμως τα όρια δεν είναι τόσο καθαρά.
Μια δύσκολη περίοδος μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο. Ο ανεπαρκής ύπνος μπορεί να επηρεάσει την ενέργεια, τη συγκέντρωση και τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε την ημέρα μας. Η έλλειψη κίνησης μπορεί να αλλάξει το πώς αισθανόμαστε μέσα στο σώμα μας. Η συνεχής πίεση μπορεί να επηρεάσει καθημερινές συνήθειες, διατροφή και ξεκούραση.
Και αντίστροφα, μια αλλαγή σε μία περιοχή μπορεί να επηρεάσει πολλές άλλες.
Ένας περίπατος μπορεί να είναι ταυτόχρονα κίνηση, επαφή με τη φύση, χρόνος με τον εαυτό μας και απομάκρυνση από τη συνεχή διέγερση της ημέρας.
Η αναπνοή μπορεί να είναι μια αυτόματη σωματική λειτουργία και συγχρόνως το σημείο στο οποίο στρέφουμε την προσοχή μας κατά τον διαλογισμό.
Ένα γεύμα μπορεί να αφορά τη θρέψη αλλά και τον ρυθμό με τον οποίο ζούμε, τη σχέση μας με το σώμα και τον τρόπο με τον οποίο φροντίζουμε τον εαυτό μας.
Η ολιστική σκέψη ενδιαφέρεται ακριβώς για αυτές τις συνδέσεις.
Η ισορροπία ως κεντρική έννοια
Η λέξη «ισορροπία» συναντάται ξανά και ξανά στις ολιστικές θεραπευτικές παραδόσεις.
Δε σημαίνει απαραίτητα μια ζωή χωρίς δυσκολίες, πόνο ή αλλαγές.
Σημαίνει περισσότερο μια κατάσταση στην οποία οι διαφορετικές πλευρές της ύπαρξής μας μπορούν να συνυπάρχουν χωρίς μία από αυτές να καταλαμβάνει μόνιμα όλο το χώρο.
Μπορούμε να εργαζόμαστε χωρίς να ζούμε αποκλειστικά για την εργασία.
Να προσφέρουμε χωρίς να αδειάζουμε συνεχώς τον εαυτό μας.
Να κινούμαστε αλλά και να ξεκουραζόμαστε.
Να είμαστε στραμμένοι προς τον εξωτερικό κόσμο χωρίς να χάνουμε εντελώς την επαφή με τον εσωτερικό.
Υπό αυτή την έννοια, η ολιστική θεραπεία δεν αφορά μόνο την παρέμβαση όταν κάτι έχει ήδη διαταραχθεί.
Αφορά και την καλλιέργεια των συνθηκών μέσα στις οποίες μπορεί να υποστηρίζεται η συνολική ευεξία του ανθρώπου.
Δεν υπάρχει μία ολιστική θεραπεία
Κάτω από την ευρύτερη ομπρέλα της ολιστικής προσέγγισης συναντάμε πολύ διαφορετικούς δρόμους.
Παραδοσιακά συστήματα όπως η Ayurveda και η Παραδοσιακή Κινεζική Ιατρική διαθέτουν τις δικές τους θεωρίες και θεραπευτικές πρακτικές. Υπάρχουν επίσης πρακτικές όπως yoga, διαλογισμός, τεχνικές αναπνοής, massage, tai chi και βελονισμός, καθώς και ενεργειακές προσεγγίσεις που βασίζονται σε διαφορετικές παραδόσεις και αντιλήψεις.
Δεν είναι όλα το ίδιο.
Κάθε προσέγγιση έχει τη δική της ιστορία, τη δική της φιλοσοφία και το δικό της τρόπο να αντιλαμβάνεται την ισορροπία και τη θεραπευτική διαδικασία.
Άλλες στρέφουν περισσότερο την προσοχή στο σώμα και στον τρόπο ζωής, άλλες στην αναπνοή και στην εσωτερική επίγνωση, ενώ ορισμένες παραδόσεις δίνουν ιδιαίτερη σημασία στη ζωτική ενέργεια και στη διατήρηση της αρμονικής ροής της.
Αυτή ακριβώς η διαφορετικότητα είναι που κάνει τον όρο «ολιστική θεραπεία» τόσο ευρύ.
Η εξατομίκευση βρίσκεται στον πυρήνα της
Δύο άνθρωποι μπορούν να βιώνουν την ίδια ενόχληση και παρ’ όλα αυτά να βρίσκονται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση ζωής.
Ο ένας μπορεί να κοιμάται καλά και να ζει σχετικά ήρεμα. Ο άλλος να βρίσκεται μήνες σε ένταση, να κοιμάται ελάχιστα και να έχει εγκαταλείψει κάθε μορφή φροντίδας του εαυτού του.
Η ολιστική προσέγγιση ενδιαφέρεται γι’ αυτή τη διαφορά.
Δεν υπάρχει μόνο το «τι έχεις».
Υπάρχει και το «ποιος είναι ο άνθρωπος που το βιώνει;»
Οι ανάγκες, ο ρυθμός, η καθημερινότητα, το περιβάλλον, οι σχέσεις, οι πεποιθήσεις και οι προσωπικές προτεραιότητες δημιουργούν ένα μοναδικό πλαίσιο.
Γι’ αυτό η εξατομίκευση αποτελεί βασική αρχή πολλών ολιστικών και παραδοσιακών θεραπευτικών συστημάτων.
Η θεραπεία ως ενεργή συμμετοχή
Υπάρχει ακόμη μία ενδιαφέρουσα μετατόπιση.
Στην ολιστική φιλοσοφία ο άνθρωπος δεν αντιμετωπίζεται ιδανικά ως παθητικός αποδέκτης μιας θεραπείας.
Καλείται να συμμετέχει.
Να παρατηρήσει.
Να αναγνωρίσει συνήθειες.
Να ακούσει καλύτερα τα σήματα του σώματός του.
Να αναρωτηθεί τι τον θρέφει και τι τον εξαντλεί.
Να εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο ζει.
Και ίσως να αλλάξει κάτι.
Μερικές φορές αυτό το «κάτι» μπορεί να είναι πολύ μικρό: περισσότερος ύπνος, διαφορετικός ρυθμός, συστηματικότερη κίνηση, χρόνος στη φύση, μια πρακτική αναπνοής ή διαλογισμού, καλύτερη θρέψη, περισσότερο προσωπικό όριο.
Άλλες φορές η διαδικασία μπορεί να είναι βαθύτερη.
Γιατί όταν αρχίζουμε πραγματικά να παρατηρούμε τον τρόπο με τον οποίο ζούμε, μπορεί να ανακαλύψουμε ότι αυτό που χρειάζεται αλλαγή δεν βρίσκεται μόνο σε μια καθημερινή συνήθεια.
Μπορεί να βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με τον ίδιο μας τον εαυτό.
Η ενεργειακή διάσταση της ολιστικής θεραπείας
Σε αρκετές ολιστικές και παραδοσιακές φιλοσοφίες, ο άνθρωπος δεν περιγράφεται αποκλειστικά μέσα από τη φυσική του υπόσταση.
Συναντάμε έννοιες όπως qi ή chi, prana, chakras, meridians και ζωτική ενέργεια. Κάθε παράδοση έχει αναπτύξει τη δική της αντίληψη για αυτή την ενεργειακή διάσταση και για τον τρόπο με τον οποίο συνδέεται με τη συνολική ισορροπία του ανθρώπου.
Στην Παραδοσιακή Κινεζική Ιατρική συναντάμε την έννοια του qi και των μεσημβρινών, ενώ στην ινδική παράδοση συναντάμε το prana και διαφορετικές αντιλήψεις γύρω από τα ενεργειακά κέντρα.
Παρότι οι ονομασίες και τα συστήματα διαφέρουν, συναντάμε μια κοινή ιδέα: η ζωτική ενέργεια δεν αντιμετωπίζεται ως κάτι αποκομμένο από τον άνθρωπο, αλλά ως μέρος της συνολικής του ισορροπίας.
Ωστόσο, αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι πολλών ολιστικών θεραπευτικών παραδόσεων και εξηγούν γιατί πρακτικές όπως η ενεργειακή θεραπεία, ορισμένες μορφές διαλογισμού ή οι ασκήσεις που εστιάζουν στην αναπνοή και στην εσωτερική επίγνωση έχουν τόσο κεντρική θέση σε αυτές.
Η θεραπεία μπορεί να αρχίζει πριν εμφανιστεί η ανάγκη για θεραπεία
Ίσως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της ολιστικής φιλοσοφίας είναι ότι μετακινεί την προσοχή από την αντιμετώπιση μιας διαταραχής προς την καλλιέργεια της ισορροπίας και της ευεξίας.
Τι χρειάζεται ένας άνθρωπος για να αισθάνεται καλά;
Τι στηρίζει την ενέργειά του;
Τι τον βοηθά να ανακτά τις δυνάμεις του;
Ποιες συνθήκες τον απομακρύνουν σταδιακά από την ισορροπία του;
Μέσα από αυτή την οπτική, η φροντίδα δεν αρχίζει μόνο όταν εμφανιστεί κάτι που μας ενοχλεί. Γίνεται ένας τρόπος να σχετιζόμαστε καθημερινά με τον εαυτό μας.
Να μάθουμε ξανά να ακούμε
Η σύγχρονη ζωή μάς έχει εκπαιδεύσει πολύ καλά να συνεχίζουμε.
Να λειτουργούμε ενώ είμαστε κουρασμένοι.
Να γεμίζουμε την ημέρα ακόμη περισσότερο όταν ήδη αισθανόμαστε ότι δεν χωρά τίποτε άλλο.
Να θεωρούμε φυσιολογικό ένα ρυθμό που ίσως το σώμα μας δυσκολεύεται να ακολουθήσει.
Η ολιστική προσέγγιση προτείνει κάτι που ακούγεται απλό αλλά δεν είναι πάντα εύκολο:
να αρχίσουμε να παρατηρούμε.
Όχι με φόβο απέναντι σε κάθε μικρή αλλαγή του σώματος.
Αλλά με μεγαλύτερη παρουσία.
Πώς αισθάνομαι όταν ξυπνάω;
Πότε έχω περισσότερη ενέργεια;
Τι με εξαντλεί;
Πότε αναπνέω πιο ελεύθερα;
Πότε νιώθω πραγματικά καλά μέσα στο σώμα μου;
Τι χρειάζομαι περισσότερο αυτή την περίοδο;
Η αυτοπαρατήρηση δεν σημαίνει ότι έχουμε όλες τις απαντήσεις.
Σημαίνει ότι αρχίζουμε να δημιουργούμε ξανά σχέση με τον εαυτό μας.
Από το «τι έχω;» στο «πώς είμαι;»
Ίσως τελικά αυτή να είναι η βαθύτερη αλλαγή που φέρνει η ολιστική θεραπευτική φιλοσοφία.
Μας καλεί να μετακινηθούμε για λίγο από το:
«Τι έχω;»
στο:
«Πώς είμαι συνολικά;»
Πώς είναι το σώμα μου;
Πώς είναι η ενέργειά μου;
Πώς είναι η καθημερινότητά μου;
Πώς είναι ο εσωτερικός μου κόσμος;
Τι συμβαίνει στις σχέσεις μου;
Πόσο χώρο έχω για ξεκούραση, χαρά, δημιουργικότητα, φύση, σιωπή;
Τι μου λείπει;
Τι χρειάζεται να αλλάξει;
Δεν χρειάζεται κάθε φορά να υπάρχει μία μεγάλη αποκάλυψη.
Μερικές φορές η αλλαγή ξεκινά από κάτι πολύ απλό: από το ότι σταματάμε να κοιτάζουμε τον εαυτό μας αποσπασματικά.
Γιατί σώμα, πνεύμα και ψυχή δεν ζουν διαφορετικές ζωές.
Είναι διαφορετικές εκφράσεις της ίδιας ανθρώπινης ύπαρξης.
Και ίσως η ουσία της ολιστικής θεραπείας βρίσκεται ακριβώς εκεί:
να επιστρέφουμε στο σύνολο.
