Υποσυνείδητο:
όσα δε γνωρίζουμε ότι κουβαλάμε μπορούν να καθορίζουν τη ζωή μας;
Κρυμμένοι φόβοι, βαθιές πεποιθήσεις και επαναλαμβανόμενα μοτίβα
μπορεί να επηρεάζουν τις επιλογές μας χωρίς καν να αντιλαμβανόμαστε
την παρουσία τους. Τι συμβαίνει όταν αρχίζουμε να στρέφουμε
το βλέμμα σε όσα λειτουργούν κάτω από την επιφάνεια;
Υπάρχουν στιγμές που ξέρουμε πολύ καλά τι θέλουμε να αλλάξουμε.
Ξέρουμε ότι μια κατάσταση δε μας εκφράζει πια. Ότι ένας τρόπος ζωής έχει ολοκληρώσει τον κύκλο του. Ότι θέλουμε να κάνουμε ένα διαφορετικό βήμα, να αφήσουμε κάτι πίσω μας, να διεκδικήσουμε κάτι περισσότερο ή απλώς να πάψουμε να επαναλαμβάνουμε αυτό που μας κρατά στο ίδιο σημείο.
Κι όμως, δεν προχωράμε.
Ή ξεκινάμε και επιστρέφουμε. Αποφασίζουμε και αναβάλλουμε. Λέμε ότι αυτή τη φορά θα είναι διαφορετικά και, λίγο αργότερα, ανακαλύπτουμε ότι βρισκόμαστε ξανά μπροστά στην ίδια κατάσταση, ίσως με διαφορετικά πρόσωπα και διαφορετικές συνθήκες.
Και τότε γεννιέται ένα δύσκολο ερώτημα:
Αν πραγματικά θέλω να αλλάξω, γιατί ένα μέρος μου μοιάζει να αντιστέκεται στην αλλαγή;
Ίσως η απάντηση να μη βρίσκεται μόνο σε όσα γνωρίζουμε ότι σκεφτόμαστε, αισθανόμαστε ή φοβόμαστε.
Ίσως χρειάζεται να κοιτάξουμε λίγο βαθύτερα.
Όσα συμβαίνουν κάτω από την επιφάνεια
Όταν μιλάμε για το υποσυνείδητο, αναφερόμαστε συνήθως σε εκείνο το βαθύτερο επίπεδο της εσωτερικής μας λειτουργίας που δεν βρίσκεται διαρκώς μέσα στο πεδίο της συνειδητής επίγνωσης.
Εκεί μπορεί να υπάρχουν συνδέσεις που δημιουργήθηκαν μέσα από εμπειρίες, φόβοι που δεν έχουμε ονομάσει, πεποιθήσεις που υιοθετήσαμε χωρίς να θυμόμαστε πότε, τρόποι αντίδρασης που επαναλήφθηκαν τόσες φορές ώστε έγιναν σχεδόν αυτόματοι.
Δεν χρειάζεται να θυμόμαστε συνειδητά κάθε εμπειρία που μας διαμόρφωσε για να εξακολουθεί να υπάρχει μέσα μας το αποτύπωμά της.
Μια φράση που ακούσαμε επανειλημμένα όταν ήμασταν παιδιά. Μια εμπειρία απόρριψης. Μια περίοδος έντονης ανασφάλειας. Ένα οικογενειακό μήνυμα γύρω από τα χρήματα, την επιτυχία, τις σχέσεις, την αξία ή την αποτυχία.
Με τον χρόνο, ορισμένα από αυτά μπορεί να πάψουν να μοιάζουν με πράγματα που κάποτε μάθαμε.
Μπορεί να αρχίσουν να μοιάζουν με αλήθειες.
Και ίσως εκεί βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες δυνάμεις όσων λειτουργούν έξω από την άμεση επίγνωσή μας: δεν αναρωτιόμαστε εύκολα αν είναι αληθινά, επειδή δεν αντιλαμβανόμαστε καν ότι υπάρχουν.
Όταν μια πεποίθηση μεταμφιέζεται σε πραγματικότητα
Οι βαθιές πεποιθήσεις δεν εμφανίζονται πάντα ως ξεκάθαρες προτάσεις μέσα στο μυαλό μας.
Δεν ξυπνάμε απαραίτητα το πρωί σκεπτόμενοι:
«Δεν αξίζω να αγαπηθώ».
«Δεν είμαι αρκετά ικανός».
«Η επιτυχία είναι επικίνδυνη».
«Αν εκφράσω αυτό που πραγματικά θέλω, θα απορριφθώ».
Μπορεί απλώς να ζούμε σαν όλα αυτά να είναι δεδομένα.
Να επιλέγουμε ανθρώπους που επιβεβαιώνουν όσα ήδη πιστεύουμε για τις σχέσεις.
Να αποφεύγουμε ευκαιρίες που θα μας έφερναν περισσότερο στο προσκήνιο.
Να υποτιμούμε αυτό που μπορούμε να κάνουμε.
Να συμβιβαζόμαστε πριν καν ζητήσουμε κάτι περισσότερο.
Να θεωρούμε «ρεαλισμό» κάτι που στην πραγματικότητα μπορεί να είναι ένας παλιός περιορισμός.
Κάπως έτσι, μια πεποίθηση δεν χρειάζεται να μας λέει καθημερινά τι να κάνουμε.
Αρκεί να καθορίζει τα όρια μέσα στα οποία θεωρούμε ότι μπορούμε να κινηθούμε.
Οι φόβοι που γνωρίζουμε και εκείνοι που δεν έχουμε ακόμη αναγνωρίσει
Υπάρχουν φόβοι που είναι εύκολο να ονομάσουμε.
Ξέρουμε ότι φοβόμαστε την αποτυχία, την απόρριψη, τη μοναξιά, την απώλεια ή μια μεγάλη αλλαγή.
Υπάρχουν όμως και φόβοι πολύ πιο δύσκολο να αναγνωριστούν, επειδή κρύβονται πίσω από συμπεριφορές που μοιάζουν άσχετες με τον φόβο.
Η συνεχής αναβολή μπορεί μερικές φορές να κρύβει φόβο αποτυχίας.
Η ανάγκη να είναι όλα τέλεια πριν ξεκινήσουμε μπορεί να κρύβει φόβο έκθεσης.
Η προσκόλληση σε μια κατάσταση που έχει πάψει να μας εκφράζει μπορεί να συνδέεται με τον φόβο του αγνώστου.
Η δυσκολία να βάλουμε όρια μπορεί να συνδέεται με έναν βαθύτερο φόβο απόρριψης.
Και μερικές φορές μπορεί να φοβόμαστε ακόμη και αυτό που λέμε ότι επιθυμούμε.
Την επιτυχία που θα μας κάνει περισσότερο ορατούς.
Τη σχέση που θα απαιτήσει να ανοιχτούμε πραγματικά.
Την ελευθερία που θα μας αναγκάσει να αναλάβουμε την ευθύνη των επιλογών μας.
Την αλλαγή που θα μας απομακρύνει από μια ταυτότητα που γνωρίζουμε χρόνια.
Γιατί το γνώριμο δεν είναι πάντοτε αυτό που μας κάνει καλά.
Είναι, όμως, αυτό που γνωρίζουμε.
Και κάποιες φορές αυτό αρκεί για να μας κρατήσει εκεί.
«Θέλω να αλλάξω» – αλλά ποιο κομμάτι μου το θέλει;
Εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της αλλαγής.
Σε συνειδητό επίπεδο μπορούμε να είμαστε απολύτως βέβαιοι για αυτό που θέλουμε.
Να θέλουμε μια διαφορετική σχέση.
Μια διαφορετική επαγγελματική πορεία.
Περισσότερη ελευθερία.
Να εκφράσουμε αυτό που πραγματικά είμαστε.
Να κλείσουμε έναν κύκλο.
Να ξεκινήσουμε έναν καινούργιο.
Αλλά η συνειδητή επιθυμία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάθε βαθύτερο κομμάτι μας αισθάνεται ασφαλές απέναντι σε αυτή την αλλαγή.
Και τότε δημιουργείται η εσωτερική αντίσταση.
Όχι επειδή δεν θέλουμε πραγματικά να προχωρήσουμε, αλλά επειδή μπορεί να υπάρχει μέσα μας κάτι που έχει συνδέσει το επόμενο βήμα με έναν κίνδυνο.
Έτσι, το ερώτημα «Γιατί δεν μπορώ να αλλάξω;» ίσως δεν είναι πάντοτε το πιο χρήσιμο.
Ίσως αξίζει περισσότερο να ρωτήσουμε:
«Τι πιστεύει ένα βαθύτερο κομμάτι μου ότι θα συμβεί αν αλλάξω;»
Τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα ως ίχνη
Υπάρχουν πράγματα που συμβαίνουν μία φορά και υπάρχουν πράγματα που μοιάζουν να επιστρέφουν.
Άλλοι άνθρωποι, ίδια δυναμική.
Άλλη δουλειά, ίδιο αίσθημα εγκλωβισμού.
Άλλη ευκαιρία, ίδια υποχώρηση λίγο πριν το μεγάλο βήμα.
Άλλη αρχή, ίδια εγκατάλειψη.
Όταν ένα μοτίβο επαναλαμβάνεται, ίσως αξίζει να μην κοιτάξουμε μόνο τις εξωτερικές συνθήκες.
Όχι για να κατηγορήσουμε τον εαυτό μας για όσα συμβαίνουν, αλλά για να αναρωτηθούμε αν υπάρχει κάτι μέσα μας που συμμετέχει με τον ίδιο τρόπο κάθε φορά.
Τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα μπορούν να λειτουργήσουν σαν ίχνη.
Δεν μας αποκαλύπτουν αυτομάτως τι κρύβεται από κάτω. Μπορούν όμως να μας δείξουν πού αξίζει να κοιτάξουμε.
Τι επαναλαμβάνεται;
Σε ποια στιγμή συνήθως απομακρύνομαι;
Τι με κάνει να κλείνομαι;
Πότε εγκαταλείπω;
Τι συμβαίνει λίγο πριν επιλέξω ξανά το γνώριμο;
Μερικές φορές η επανάληψη δεν είναι απλώς ένας κύκλος.
Είναι ένα μήνυμα ότι υπάρχει κάτι που δεν έχουμε ακόμη δει ολόκληρο.
Γιατί δεν αρκεί πάντα να «σκεφτούμε θετικά»
Αν μια βαθύτερη πεποίθηση λειτουργεί για χρόνια, δύσκολα εξαφανίζεται μόνο επειδή αποφασίσαμε να επαναλαμβάνουμε το αντίθετό της.
Μπορούμε να λέμε:
«Μπορώ».
Και κάτι μέσα μας να εξακολουθεί να περιμένει την αποτυχία.
Μπορούμε να λέμε:
«Αξίζω».
Και στις πραγματικές μας επιλογές να συνεχίζουμε να δεχόμαστε πολύ λιγότερα.
Μπορούμε να λέμε:
«Δεν φοβάμαι».
Και παρ’ όλα αυτά να οργανώνουμε ολόκληρη τη ζωή μας γύρω από την αποφυγή αυτού που μας τρομάζει.
Η θετική σκέψη μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο στρέφουμε την προσοχή μας. Δεν σημαίνει όμως ότι κάθε βαθύτερος φόβος, πεποίθηση ή εσωτερική εγγραφή έχει ήδη μεταμορφωθεί.
Η ουσιαστική αλλαγή ίσως αρχίζει όταν, αντί να προσπαθούμε να καλύψουμε αυτό που υπάρχει μέσα μας με κάτι πιο ευχάριστο, αποκτούμε την πρόθεση να το συναντήσουμε.
Η στιγμή που σταματάμε να αποφεύγουμε αυτό που φοβόμαστε
Ένας φόβος μπορεί να αποκτήσει τεράστια δύναμη όταν ολόκληρη η ζωή μας οργανώνεται γύρω από το να μην τον αισθανθούμε.
Αποφεύγουμε ανθρώπους.
Αποφεύγουμε καταστάσεις.
Αποφεύγουμε αποφάσεις.
Αποφεύγουμε συζητήσεις.
Και κάποτε αποφεύγουμε ακόμη και να κοιτάξουμε προς την κατεύθυνση αυτού που πραγματικά θέλουμε, επειδή εκεί μπορεί να βρίσκεται και η πιθανότητα να πληγωθούμε.
Όσο περισσότερο όμως απομακρυνόμαστε, τόσο λιγότερες ευκαιρίες έχουμε να ανακαλύψουμε αν ο φόβος εξακολουθεί να αντιστοιχεί στην πραγματικότητα που ζούμε σήμερα.
Κάποια στιγμή, λοιπόν, η εσωτερική αλλαγή μπορεί να απαιτήσει κάτι εντελώς διαφορετικό:
όχι να πολεμήσουμε τον φόβο, αλλά να τον πλησιάσουμε αρκετά ώστε να μπορέσουμε να τον δούμε.
Να αναρωτηθούμε τι προστατεύει.
Από πού μπορεί να προέρχεται.
Τι μας κάνει να πιστεύουμε.
Και κυρίως αν εξακολουθούμε να χρειαζόμαστε την ίδια προστασία σήμερα.
Να «ξυπνήσουμε» το υποσυνείδητο ή να γίνουμε περισσότερο συνειδητοί;
Ίσως τελικά δεν χρειάζεται να φανταστούμε το υποσυνείδητο σαν ένα κλειστό δωμάτιο που κάποια μέρα θα ανοίξουμε και θα βρούμε μέσα του όλες τις απαντήσεις.
Ίσως είναι περισσότερο μια διαδικασία σταδιακής αποκάλυψης.
Κάθε φορά που αναγνωρίζουμε μια αντίδραση.
Κάθε φορά που βλέπουμε ένα μοτίβο.
Κάθε φορά που αναρωτιόμαστε γιατί κάτι μας επηρεάζει τόσο έντονα.
Κάθε φορά που αντιλαμβανόμαστε ότι μια «αλήθεια» που κουβαλούσαμε για χρόνια ήταν στην πραγματικότητα μια πεποίθηση.
Κάθε φορά που συνειδητοποιούμε ότι πίσω από μια άρνηση μπορεί να βρίσκεται ένας φόβος.
Κάτι που μέχρι εκείνη τη στιγμή λειτουργούσε στο σκοτάδι αποκτά λίγο περισσότερο φως.
Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.
Γιατί δεν μπορούμε εύκολα να επιλέξουμε διαφορετικά απέναντι σε κάτι που δεν γνωρίζουμε ότι επηρεάζει την επιλογή μας.
Η επίγνωση δεν είναι ακόμη αλλαγή – αλλά αλλάζει το σημείο από το οποίο ξεκινάμε
Το να ανακαλύψουμε ένα φόβο δε σημαίνει ότι ο φόβος εξαφανίζεται.
Το να αναγνωρίσουμε μια περιοριστική πεποίθηση δε σημαίνει ότι την ίδια στιγμή παύουμε να τη νιώθουμε αληθινή.
Το να δούμε ένα μοτίβο δε σημαίνει ότι δεν θα το επαναλάβουμε ποτέ ξανά.
Αλλά κάτι σημαντικό έχει ήδη συμβεί.
Τώρα το βλέπουμε.
Και υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο να επαναλαμβάνεις κάτι χωρίς να γνωρίζεις ότι το επαναλαμβάνεις και στο να αναγνωρίζεις τη στιγμή που αρχίζεις να το κάνεις ξανά.
Στη δεύτερη περίπτωση εμφανίζεται ένας χώρος που πριν δεν υπήρχε.
Ο χώρος της επιλογής.
Ίσως στην αρχή να είναι ελάχιστος.
Μια στιγμή πριν αντιδράσουμε όπως πάντα.
Μια σκέψη πριν πούμε το συνηθισμένο «όχι».
Μια μικρή παύση πριν εγκαταλείψουμε.
Αλλά πολλές αλλαγές αρχίζουν ακριβώς εκεί.
Τι θα συνέβαινε αν ρωτούσαμε «τι υπάρχει από κάτω;»
Όταν κάτι μας κρατά επίμονα στο ίδιο σημείο, έχουμε συνηθίσει να προσπαθούμε περισσότερο.
Περισσότερη πειθαρχία.
Περισσότερη αποφασιστικότητα.
Περισσότερη θετική σκέψη.
Περισσότερη προσπάθεια.
Ίσως όμως κάποιες φορές δεν χρειάζεται να πιέσουμε περισσότερο προς τα εμπρός.
Ίσως χρειάζεται πρώτα να στραφούμε προς τα μέσα.
Όχι για να αναζητήσουμε ατελείωτα τι «δεν πάει καλά» μαζί μας, αλλά για να καταλάβουμε καλύτερα τι κουβαλάμε.
Τι φοβάμαι ότι θα συμβεί αν κάνω αυτό που πραγματικά θέλω;
Ποια πεποίθηση για τον εαυτό μου θεωρώ τόσο δεδομένη ώστε δεν την έχω εξετάσει ποτέ;
Ποιο μοτίβο επαναλαμβάνεται στη ζωή μου;
Τι προσπαθώ συνεχώς να αποφύγω;
Ποια παλιά εκδοχή του εαυτού μου προσπαθώ ακόμη να προστατεύσω;
Και ίσως η σημαντικότερη ερώτηση:
Αυτό που κάποτε με προστάτευε, εξακολουθεί να με προστατεύει – ή σήμερα με περιορίζει;
Όταν αυτό που ήταν κρυμμένο γίνεται ορατό
Ίσως δεν μπορούμε να γνωρίζουμε κάθε τι που έχει αφήσει αποτύπωμα μέσα μας.
Ούτε χρειάζεται να μετατρέψουμε τη ζωή μας σε μια αδιάκοπη αναζήτηση του παρελθόντος.
Υπάρχουν όμως στιγμές που το παρόν μάς δείχνει ότι κάτι ζητά να το κοιτάξουμε.
Ένα μοτίβο που επανέρχεται.
Ένας φόβος δυσανάλογος με αυτό που συμβαίνει.
Μια επιλογή που κάνουμε ξανά και ξανά παρότι γνωρίζουμε πού οδηγεί.
Μια αλλαγή που επιθυμούμε αλλά συνεχώς αναβάλλουμε.
Ίσως εκεί βρίσκεται μια πρόσκληση να κοιτάξουμε λίγο βαθύτερα.
Όχι επειδή το υποσυνείδητο κρατά αναγκαστικά μια κρυφή εξήγηση για καθετί που μας συμβαίνει.
Αλλά επειδή η αυτογνωσία δεν αφορά μόνο όσα γνωρίζουμε ήδη για τον εαυτό μας.
Αφορά και την προθυμία να ανακαλύψουμε όσα μέχρι σήμερα δεν μπορούσαμε να δούμε.
Γιατί μερικές φορές το μεγαλύτερο εμπόδιο δεν είναι εκείνο που βρίσκεται μπροστά μας.
Είναι εκείνο που κουβαλάμε μαζί μας χωρίς να γνωρίζουμε ότι υπάρχει.
Και ίσως η αλλαγή αρχίζει ακριβώς τη στιγμή που αυτό που δρούσε αθέατο παύει να είναι αόρατο.
