Όταν το παλιό έχει τελειώσει και το νέο δεν έχει ακόμη αρχίσει
Η σιωπηλή μετάβαση ανάμεσα σε δύο κύκλους ζωής
Υπάρχουν περίοδοι που μοιάζουν κενές, επειδή τίποτα καινούργιο δεν έχει ακόμη πάρει μορφή. Ίσως όμως ακριβώς εκεί, στον χώρο ανάμεσα σε αυτό που έφυγε και σε αυτό που έρχεται, να συντελούνται οι βαθύτερες αλλαγές.
Υπάρχουν στιγμές στη ζωή που ξέρεις ότι κάτι έχει τελειώσει.
Μπορεί να είναι μια σχέση, μια συνεργασία, ένας τόπος, ένας τρόπος ζωής. Μπορεί όμως να είναι κάτι πολύ λιγότερο ορατό: μια επιθυμία που δεν σε εκφράζει πια, ένας στόχος που έχασε τη σημασία του, ένας τρόπος να βλέπεις τον κόσμο ή ακόμη και μια εκδοχή του εαυτού σου στην οποία δεν μπορείς πλέον να επιστρέψεις.
Το παράξενο είναι ότι η ολοκλήρωση δεν συνοδεύεται πάντοτε από μια καινούργια αρχή.
Κάποιες φορές το παλιό φεύγει και στη θέση του δεν εμφανίζεται αμέσως τίποτα.
Δεν ξέρεις ακόμη πού κατευθύνεσαι. Δεν υπάρχει επόμενος στόχος, ξεκάθαρη απόφαση ή καινούργια εικόνα της ζωής σου. Αυτό που γνώριζες δεν σε χωρά πια, αλλά αυτό που θα σε χωρέσει δεν έχει ακόμη φανερωθεί.
Και ίσως αυτή να είναι μία από τις πιο ιδιαίτερες περιοχές της ανθρώπινης πορείας:
το ανάμεσα.
Ούτε εκεί που ήσουν.
Ούτε ακόμη εκεί που θα είσαι.
Κάποιες αλλαγές αρχίζουν πριν υπάρξει κάτι καινούργιο να δεις.
Αρχίζουν τη στιγμή που το γνώριμο παύει να σε εκφράζει.
Η ζωή δεν αλλάζει πάντα από τη μία ημέρα στην άλλη
Έχουμε μάθει να βλέπουμε τις αλλαγές μέσα από τα ορατά τους σημεία.
Μια απόφαση. Μια μετακόμιση. Ένα τέλος. Μια νέα γνωριμία. Μια διαφορετική δουλειά. Ένα καινούργιο ξεκίνημα.
Όμως πολλές από τις ουσιαστικότερες αλλαγές της ζωής αρχίζουν πολύ πριν συμβεί κάτι που μπορεί να περιγραφεί.
Αρχίζουν όταν κάτι μέσα μας παύει σιγά σιγά να μας ταιριάζει.
Όταν αυτό που κάποτε θεωρούσαμε αυτονόητο αρχίζει να μας φαίνεται ξένο.
Όταν δεν μπορούμε πια να πειστούμε από τις ίδιες απαντήσεις.
Όταν συνεχίζουμε εξωτερικά την ίδια καθημερινότητα, αλλά αισθανόμαστε πως η θέση από την οποία τη ζούμε έχει μετακινηθεί.
Τότε μπορεί να μην ξέρουμε ακόμη τι θέλουμε, αλλά αρχίζουμε να γνωρίζουμε με μεγαλύτερη καθαρότητα τι δεν μπορούμε πλέον να συνεχίσουμε με τον ίδιο τρόπο.
Κι αυτό από μόνο του είναι ήδη μια αλλαγή.
Όχι η ολοκληρωμένη αλλαγή.
Η αρχή της.
Μερικά κενά δεν ζητούν να γεμίσουν αμέσως. Χρειάζονται χώρο, για να μη μεταφέρουμε το παλιό μέσα στο καινούργιο.
Γιατί βιαζόμαστε τόσο να γεμίσουμε το κενό;
Το ενδιάμεσο διάστημα σπάνια είναι άνετο.
Ένα τέλος μπορούμε να το ονομάσουμε. Μια νέα αρχή μπορούμε να την περιγράψουμε.
Το ανάμεσα όμως δεν έχει σαφή όρια.
Γι’ αυτό συχνά προσπαθούμε να το συντομεύσουμε.
Θέλουμε γρήγορα την επόμενη απόφαση, τον επόμενο στόχο, τον επόμενο άνθρωπο, το επόμενο σχέδιο. Κάτι που θα μας επιβεβαιώσει ότι προχωράμε και ότι η προηγούμενη ιστορία έχει αντικατασταθεί από μια καινούργια.
Μόνο που δεν ζητούν όλα τα κενά να γεμίσουν.
Κάποια χρειάζονται να παραμείνουν για λίγο ανοιχτά.
Γιατί όταν γεμίζουμε αμέσως τον χώρο που άφησε κάτι παλιό, υπάρχει πάντα η πιθανότητα να τον γεμίσουμε με μια διαφορετική μορφή του ίδιου πράγματος.
Νέα πρόσωπα, αλλά οι ίδιες επιλογές.
Νέες συνθήκες, αλλά ο ίδιος τρόπος συμμετοχής.
Νέος στόχος, αλλά η ίδια εσωτερική ανάγκη που μας οδήγησε στον προηγούμενο.
Η εξωτερική εικόνα μπορεί να αλλάξει χωρίς να έχει αλλάξει πραγματικά η κατεύθυνση.
Ο ενδιάμεσος χώρος μάς δίνει κάτι διαφορετικό: την απόσταση που χρειάζεται για να μη μεταφέρουμε αυτομάτως το παλιό μέσα στο καινούργιο.
Δεν είναι κάθε περίοδος χωρίς ορατή κίνηση μια περίοδος στασιμότητας. Κάποιες αλλαγές συμβαίνουν πρώτα εκεί όπου ακόμη δεν φαίνονται.
Υπάρχουν περίοδοι που η κίνηση δεν φαίνεται
Ένα χωράφι που για ένα διάστημα δεν παράγει καρπό δεν σημαίνει ότι έχει πάψει να αποτελεί ζωντανό έδαφος.
Ένας σπόρος κάτω από τη γη δεν δείχνει από την επιφάνεια τι ετοιμάζεται να γίνει.
Και στη δική μας ζωή υπάρχουν περίοδοι όπου η σημαντικότερη κίνηση δεν είναι ακόμη ορατή.
Μπορεί εξωτερικά να φαίνεται ότι τίποτα δεν συμβαίνει.
Όμως αλλάζουν οι ερωτήσεις μας.
Αλλάζει αυτό που ανεχόμαστε.
Αλλάζει αυτό που μας συγκινεί.
Αλλάζει ο τρόπος που ακούμε τον εαυτό μας.
Πράγματα που κάποτε επιδιώκαμε χάνουν την έντασή τους. Άλλα, που ίσως προσπερνούσαμε, αρχίζουν να αποκτούν σημασία.
Δεν έχουμε ακόμη μια καινούργια διαδρομή.
Έχει όμως ήδη αλλάξει η πυξίδα.
Και αυτό είναι ίσως το πιο εύκολο να παραβλέψουμε όταν απαιτούμε από κάθε περίοδο της ζωής μας να μας δίνει άμεσα ένα αποτέλεσμα.
Το «δεν ξέρω ακόμη» δεν είναι πάντα έλλειψη απάντησης.
Μερικές φορές είναι ο χώρος μέσα στον οποίο η απάντηση ωριμάζει.
Να μη γνωρίζεις ακόμη
Υπάρχει μια απλή φράση που δυσκολευόμαστε πολλές φορές να αφήσουμε να υπάρχει:
Δεν ξέρω ακόμη.
Δεν ξέρω τι θα κάνω μετά.
Δεν ξέρω πού θα με οδηγήσει αυτή η αλλαγή.
Δεν ξέρω τι θα θελήσω όταν περάσει αυτός ο κύκλος.
Δεν ξέρω ποια μορφή θα έχει η επόμενη περίοδος της ζωής μου.
Το «δεν ξέρω» δεν χρειάζεται πάντοτε να αντιμετωπίζεται σαν έλλειψη.
Μερικές φορές είναι απλώς η πιο ακριβής απάντηση που διαθέτουμε.
Και ίσως να έχει μεγαλύτερη αξία από μια βιαστική βεβαιότητα.
Γιατί υπάρχουν απαντήσεις που μπορούμε να αποφασίσουμε και υπάρχουν απαντήσεις που χρειάζεται πρώτα να ωριμάσουν μέσα μας.
Αν τις απαιτήσουμε πριν από την ώρα τους, μπορεί να ακούσουμε μόνο αυτά που ήδη γνωρίζουμε.
Αν αφήσουμε λίγο χώρο, μπορεί να εμφανιστεί κάτι που μέχρι τώρα δεν μπορούσαμε καν να φανταστούμε.
Δεν χρειάζεται να παραμένεις πιστός σε κάτι
μόνο και μόνο επειδή κάποτε ήταν σωστό για σένα.
Το παλιό δεν φεύγει πάντα τη στιγμή που τελειώνει
Υπάρχει και μια άλλη πλευρά αυτών των περιόδων.
Κάτι μπορεί να έχει τελειώσει στην πραγματικότητα, αλλά να εξακολουθεί για καιρό να υπάρχει μέσα στον τρόπο με τον οποίο κινούμαστε.
Οι παλιές συνήθειες δεν εξαφανίζονται επειδή άλλαξαν οι συνθήκες.
Οι παλιές προσδοκίες μπορεί να συνεχίζουν να καθορίζουν τι αναζητούμε.
Οι παλιές εικόνες του εαυτού μας μπορεί να παραμένουν παρούσες ακόμη κι όταν δεν μας αντιπροσωπεύουν πια.
Γι’ αυτό και το τέλος δεν είναι πάντοτε μία στιγμή.
Μερικές φορές είναι μια διαδικασία απομάκρυνσης.
Σα να αφήνεις σταδιακά ένα ρούχο που κάποτε είχε ακριβώς το σχήμα σου αλλά τώρα αρχίζει να σε στενεύει. Δεν χρειάζεται να απορρίψεις εκείνον που ήσουν όταν το φορούσες. Ούτε να θεωρήσεις λάθος ό,τι κάποτε επέλεξες.
Αρκεί να αναγνωρίσεις ότι δεν χρειάζεται να παραμένεις πιστός σε κάτι μόνο και μόνο επειδή κάποτε ήταν σωστό για σένα.
Η ολοκλήρωση ενός κύκλου δεν ακυρώνει την αξία του.
Την τοποθετεί στη θέση της.
Το καινούργιο μπορεί να αρχίσει πολύ πριν το αναγνωρίσεις.
Μερικές φορές εμφανίζεται πρώτα σαν μια μικρή μετατόπιση
προς κάτι διαφορετικό.
Το καινούργιο αρχίζει πριν το αναγνωρίσουμε
Περιμένουμε συχνά μια μεγάλη αποκάλυψη.
Μια στιγμή κατά την οποία όλα θα γίνουν καθαρά και θα ξέρουμε ξαφνικά προς τα πού πρέπει να κινηθούμε.
Δεν συμβαίνει πάντοτε έτσι.
Το νέο μπορεί να αρχίσει πολύ πιο αθόρυβα.
Με μια διαφορετική σκέψη που επιστρέφει.
Με μια μικρή επιθυμία που αρχίζει να επιμένει.
Με κάτι που μέχρι χθες περνούσε απαρατήρητο και τώρα τραβά το ενδιαφέρον μας.
Με την ανάγκη να αλλάξουμε έναν μικρό τρόπο μέσα στην καθημερινότητά μας.
Με μια περίεργη αίσθηση ότι κάτι μας καλεί προς άλλη κατεύθυνση, ακόμη κι αν δεν μπορούμε να δούμε ολόκληρο τον δρόμο.
Οι μεγάλες αλλαγές δεν συστήνονται πάντοτε ως μεγάλες αλλαγές.
Μερικές φορές εμφανίζονται ως μια μικρή απόκλιση από το συνηθισμένο.
Και μόνο όταν κοιτάξουμε πίσω αντιλαμβανόμαστε ότι εκεί άρχισε να αλλάζει η πορεία.
Δεν είναι κάθε παύση στασιμότητα.
Υπάρχουν περίοδοι όπου η ζωή αλλάζει πρώτα εσωτερικά
και μόνο αργότερα γίνεται ορατή.
Ο χώρος ανάμεσα δεν είναι χαμένος χρόνος
Ίσως, λοιπόν, το πιο δύσκολο σε αυτές τις περιόδους να μην είναι ότι δεν συμβαίνει τίποτα.
Είναι ότι δεν μπορούμε ακόμη να δούμε τι σημαίνει αυτό που συμβαίνει.
Βρισκόμαστε πολύ κοντά στη διαδικασία για να γνωρίζουμε πού οδηγεί.
Και τότε υπάρχει ο πειρασμός να θεωρήσουμε ότι έχουμε σταματήσει.
Ότι καθυστερούμε.
Ότι χάσαμε την κατεύθυνσή μας.
Όμως δεν είναι κάθε παύση στασιμότητα.
Δεν είναι κάθε αβεβαιότητα απώλεια δρόμου.
Δεν είναι κάθε κενό απουσία.
Υπάρχουν εποχές για να δημιουργούμε, να αποφασίζουμε και να κινούμαστε.
Και υπάρχουν εποχές στις οποίες χρειάζεται απλώς να επιτρέψουμε σε κάτι να ολοκληρωθεί πραγματικά, ώστε το επόμενο να μην γεννηθεί από βιασύνη αλλά από μια βαθύτερη μετατόπιση.
Ίσως ο ενδιάμεσος χώρος να είναι ακριβώς αυτό:
ένα κατώφλι.
Δεν είναι ο προορισμός.
Αλλά δεν είναι ούτε ένα μέρος χωρίς σημασία.
Είναι εκεί όπου αφήνουμε πίσω κάτι που ήδη γνωρίζουμε χωρίς να μπορούμε ακόμη να αγγίξουμε αυτό που έρχεται.
Και ίσως δεν χρειάζεται να βιαζόμαστε τόσο να τον περάσουμε.
Μπορεί να χρειάζεται πρώτα να ακούσουμε τι αλλάζει όσο στεκόμαστε εκεί.
Γιατί μερικές φορές η ζωή δεν μας δείχνει πρώτα τον καινούργιο δρόμο.
Μερικές φορές η ζωή δεν σου δείχνει πρώτα τον καινούργιο δρόμο.
Σε αλλάζει αρκετά, ώστε όταν εμφανιστεί,
να μπορείς να τον αναγνωρίσεις.
